Andreyeviç Tolstoy'un Anıları

Kıymetli Dostlarım,

Bu hafta Rusların İstanbul'a atadığı ilk daimi büyükelçi olan Andreyeviç Tolstoy'un anılarını okuyacağız. 1700'lerin başı, II. Mustafa dönemine ait, dışarıdan bakan bir gözle 18. yüzyıl başları İstanbul'unu ve Osmanlı İmparatorluğu'nu anlatır.

Bu yıllarda Osmanlı, Karl Marks'ın ifadesiyle hâlâ "Avrupa'nın yegâne hakiki askeri ülkesi" idi. F. Engels'in ifadesiyle de "Türkiye, Yunan İhtilali'ne kadar tüm ilişkilerde terra incognita (Bilinmeyen Topraklar) durumunda idi."

Tolstoy'un anılarında başkentin İstanbul'dan Edirne'ye taşındığını, ancak 1703 yeniçeri isyanı ile III. Ahmet'in tahta geçmesi sonucu başkentin tekrar İstanbul'a taşındığını okuyoruz.

Rus çarının, henüz kurulmakta olan Rus donanması için, 1701'de Osmanlı'nın kendi bahriyesinin reform çalışmaları sırasında yayınladığı bahriye kanunnamesini araştırdığını ve kendi sistemlerini kurarken örnek aldığını öğreniyoruz.

Biz Osmanlı ile Rusya'yı sürekli savaştırmak için İngilizlerin çaba gösterdiğini bildiğimizi zannederken, bu kitapta Fransızların da kendi ülkelerinin yüksek çıkarları için Türk-Rus savaşını kışkırttığını ve Rus büyükelçilerinin görevlerinden birinin de Avrupa büyükelçilerinin Osmanlı ile Rusya arasında savaş kışkırtıcılığı yapmasını önlemek olduğunu öğreniyoruz. Fransız Kralı XIV. Louis'in büyükelçisi Ferriol'a, Türk-Rus savaşı çıkartmak için hiçbir fedakârlıktan kaçınmaması talimatı verdiğini okuyoruz.

Prut Savaşı sırasında Tolstoy'un, o zamanki uygulama esasına göre savaş sonuna kadar Yedikule zindanında yattığını; savaştan sonra yapılan barış sonucu hapisten çıktığını; anlaşmaya göre Azak Denizi'ndeki Rus kalelerinin yıkıldığını, yeni oluşmakta olan Rus donanmasının ilga edildiğini, bazı gemilerin parası karşılığı Osmanlı'ya satıldığı bilgisine ulaşıyoruz.

Uzun yıllar boyunca Osmanlı'nın, Avrupalılar dahil ticaret gemilerinin Karadeniz'e çıkışına izin vermediğini; 1700-1701 yıllarında Rusların ticaret gemilerinin seyrüseferi için Osmanlı'dan izin koparmaya çalıştığını öğreniyoruz.

Tolstoy raporlarında, Fransa'nın veraset savaşları sırasında bütün gıda ihtiyacını Osmanlı topraklarından karşıladığını yazıyor. Fransızların Osmanlı pazarını İngiltere, Hollanda vb. ülkelerle paylaşmamak için nasıl mücadele ettiğini ve bu mücadele sırasında "her yol mübah" kuralını da nasıl işlettiğini bütün açıklığıyla belirtir. Fransızların Osmanlı'da en fazla konsolos bulunduran ülke konumunda olduğunu da özellikle vurgulamıştır.

İyi okumalar dilerim,

Mekin Merter Salt,
Sanayici,
Mersin.
💐🌿