Bakü Seferi

Kıymetli Dostlarım,

Bu kitapta, Ermenistan ile Azerbaycan arasında devam etmekte olan Karabağ krizinin gölgesinde, bundan tam 105 yıl önce Bakü şehrini ele geçirmek için İngilizlerin ve Bolşeviklerin çabalarını ve hayret edeceksiniz ama, Alman müttefiklerimizin de tıpkı Ruslar ve İngilizler gibi Bakü şehrini ele geçirmememiz için verdiği mücadeleyi okuyacaksınız.

Kitap, Azerbaycan seferine katılan milliyetçi bir İngiliz subayı tarafından yazılmıştır ve olayları İngiliz bakış açısıyla anlatmaktadır.

İngilizler bu sefere; Almanlar ve Türkler Bakü'yü işgal edip, Hazar Denizi'nin karşı kıyısındaki Türkistan'a geçip, oradan Kuzey Hindistan'a ulaşıp, İngiliz tacının en değerli elması olarak gördükleri Hindistan'ı ele geçirir korkusuyla giriştiklerini iddia ediyorlar.

Kitabı okuduğunuzda bunun gerçekçi olmadığını, esas sebebin Türkler Azerbaycan ile birleşemesin, Bakü petrollerinden faydalanmasın çabası olduğunu anlayacak; Mondros Mütarekesi imzalandığında Musul'a daha 2 günlük mesafede olan İngiliz birliklerinin, ateşkes hükümleri uyarınca oldukları yerde kalmayıp ileri harekâtlarına devam ederek Musul-Kerkük yöresini niçin işgal ettiklerini daha iyi anlayacaksınız. Aynı şekilde Alman müttefiklerimiz de Bakü petrollerinin elimize geçmemesi için Bolşeviklerle iş birliği yapmışlar, müttefik olmamıza rağmen Berlin'deki Rus sefiri üzerinden gizlice Bolşeviklerle Bakü petrollerinin dörtte biri karşılığında anlaşmışlardır.

Bakü harekâtı için Türk birlikleri Batum Limanı'nı ve Tiflis-Bakü tren yolu hattını kullanamasın diye ellerinden gelen engellemeyi yapmışlar, Türk birliklerinin Bakü'ye gireceğini anlayınca da bazı Alman taburlarının Türk birliklerine eşlik etmesini istemişlerdir.

(Bunları okuyunca, İstanbul'daki İngiliz elçisinin Osmanlı 1. Büyük Harbe girdiğinde dışişleri bakanımıza söylediği "Savaşı eğer İngilizler kazanırsa Türkiye mahvolacak, eğer Almanlar kazanırsa Türkiye bir Alman kolonisi olacak" sözleri aklıma geldi.)

İngilizlerin amaçlarına ulaşmak için İran içlerinde Çar yanlısı Ruslarla ve Bakü'de de Bolşevik Ruslarla iş birliği yaptığını ibretle okuyacaksınız. (Bu sırada Çar yanlıları ile Bolşevikler, birbirlerini yakaladıkları yerde acımasızca katlediyorlardı.)

İngiliz seferi birlikleri Basra'ya gemi ile, Basra'dan Bağdat'a Dicle Nehri'nden özel nehir araçları ile, Bağdat'tan sonra kara yoluyla İran sınırındaki Hanekin'e, oradan İran'a ve yüzlerce kilometre uzaktaki Hazar Denizi kıyısındaki Enzeli Limanı'na intikal ederler. Limandan gemilerle Bakü'ye geçerler ve 9 aylık bir mücadelenin sonunda, Kafkas İslam Ordusu'nun Nuri Paşa (Nuri Killigil) komutasında 15 Eylül 1918'de Bakü'ye girmesinden 1 gün önce şehri tahliye ederler.

İngiliz subay, bu sefer sırasında Irak ve İran'da geçtikleri yerlerin iklimi, tarımı, alt yapısı, coğrafyası, sosyolojisi, sosyal antropolojisi, hatta tarihi, ulaşım altyapısı ve şehirleri hakkında oldukça ayrıntılı bilgiler verir.

O dönem Kuzey Batı İran'da devam eden korkunç kıtlığı, kıtlıktan ölen binlerce insanı, sadece ot yiyerek ayakta kalmaya çalışanları ve hatta yamyamlık vakalarını bütün açıklığıyla gözler önüne serer.

İyi hafta sonları, iyi okumalar dilerim.