Boğazlar, Tahıl Koridoru ve Karadeniz Donanma Tarihi

Kıymetli Dostlarım,

Bu kitabı paylaşırken, bugünlerde çoğu defa gündem olan "Tahıl Koridoru" konusunun yakın tarihimizdeki etkileri hakkında da bilgi sahibi oluyoruz. 1911 Türk-İtalya Savaşı ve ardından gelen Balkan Harbi döneminde de, Türkiye boğazları geçici süreliğine kapattığında Rusya'nın durumu ve gelişen olaylar ele alınıyor.

Örneğin boğazlar kapatıldığında, İstanbul'daki Rus askerî ataşesinin ifadesi ile "Rusya'nın her yerinden feryatlar yükseldiğini", zira Rus Maliye Bakanlığı'nın açıklamasına göre Rusya'nın ihracatının %56,5'inin boğazlar kanalı ile yapıldığını, bunun 630,4 milyon ruble ettiğini, ayrıca Rus tahıl ticaretinin felce uğraması sonucu Rusya'nın her ay 30 milyon ruble zarara uğradığını öğreniyoruz.

(Bu zararın bugünkü Rusya ve Ukrayna'nın toplamının zararı olduğunu unutmayalım; çünkü o zamanlar Ukrayna'nın tamamı Rus kontrolünde idi.)

1. Dünya Savaşı kapıda iken, Rus Karadeniz Filo Komutanlığı'nın, bir savaş çıktığında Türk deniz kuvvetleri ile mücadelesinde etkisiz kalabileceğini Rus Genelkurmayı'na bildirdiğini, ancak savaş 1915 sonlarında çıkarsa inşası devam eden yeni savaş hattı gemilerinin donanmaya katılması ile üstünlük kurulabileceğini; ayrıca Türkiye'ye karşı kesin üstünlüğün kurulabilmesi için, Türkiye'nin İngiltere'ye siparişini verdiği 2 adet büyük savaş gemisinin (Sultan Osman ve Sultan Reşat dretnotları) teslim edilmemesi ya da teslim süresinin geciktirilmesi konusunda İngiliz hükûmetine talepte bulunulması planlarının olduğunu, bu konu ile ilgili Rus Dışişleri'nin İngiltere ile görüştüğünü öğreneceğiz.

Daha 1881 yılında planları hazırlanan Rus donanmasının İstanbul Boğazı'na bir çıkarma harekâtı düşüncesinin, 1914 sonunda donanmanın böyle bir harekâtı destekleyemeyecek durumda olmasından dolayı iptal edildiğini öğreniyoruz.

1. Dünya Savaşı'na katılmamıza sebep olan Rus limanlarının bombardıman harekâtının hazırlık ve icra aşamalarının hem Alman hem de Rus kaynaklarından kayıtlarını okuyacaksınız.

Rus limanlarının bombardımanı sonucu, limanlardaki kolaylık tesisleri ve altyapının bir kısmına zarar verilse de Rus Karadeniz donanmasının esas gücü olan savaş hattı gemilerinin batırılamaması sonucu, savaş sırasında doğuya asker ve malzeme naklinin yine Anadolu içinden karayolu ile yapılmak zorunda kaldığını; savaş sırasında Yavuz ve Midilli savaş gemilerinin zaman zaman Karadeniz'e çıkıp Rus donanmasına akınlar yapsa da denizde kalıcı bir askerî üstünlüğün sağlanamadığını öğreneceksiniz. Buna karşılık zaman zaman Rus donanmasının da Türk limanlarını bombaladığını, İstanbul Boğazı girişini mayınladığını ve bu vesile ile Yavuz zırhlısına ağır hasar verdiğini öğreneceksiniz. Savaşa girdiğimizde donanmamızın komuta kontrolünü ele alan Alman bahriye subaylarının donanmamızın harbe hazırlık durumunu ve personelin eğitim seviyesini beğenmediğini, küçümsediğini ibretle okuyacaksınız.

Yine "Tahıl Koridoru"na gelirsek, 1. Büyük Harp'te boğazların tamamen İtilaf devletleri gemilerine kapanması sonucu, Avrupa ülkelerinin geleneksel olarak tahıl ihtiyacını karşıladığı Rusya yerine, daha uzak ve daha pahalı olan Arjantin, Kanada, Avustralya ve Amerikan tahılına yöneldiğini öğreniyoruz.

İyi okumalar dilerim,