Çarlık Rusyası İstihbarat Tarihi

Kıymetli Dostlarım,

Bu kitap oldukça ilginç bilgiler içeriyor. Ben bu kitabı okuyana kadar Avrupa ülkeleri arasında özellikle stratejik istihbarat çalışmalarını ilk başlatanların İngilizler olduğunu düşünüyordum. Ancak kitabı okuyunca fikrim değişti.

Örneğin daha 1654 yılında "Gizli İşler Bürosu" kurularak kurumsal bir yapı oluşturulmuş. Aynı yıl Ukrayna topraklarının Rusya'ya katılması da sağlanmış. Ruslarda istihbarat yapılanması, ilk dönemlerden itibaren mevcut olmakla birlikte, Korkunç İvan devrinde kurumsal bir kimlik kazanmaya başlıyor. Ancak istihbarata verilen önem, çarların kişiliğiyle de doğrudan bağlantılı.

Mesela I. Petro döneminde bu faaliyetler oldukça ileri bir noktaya taşınmış; yabancı ordulara ajan yerleştirmeye kadar varan çalışmalar yapılmış. Onun ölümünden sonra ise bu ilginin azaldığı görülüyor. Çariçe II. Katerina döneminde, Avrupa'daki diğer hanedanlarda olduğu gibi Fransız İhtilali'nin etkilerinden duyulan endişe nedeniyle istihbarat daha çok iç güvenliğe yönelmiş, dış istihbarat çalışmaları ise görece ihmal edilmiştir.

Fakat torunu I. Aleksandr döneminde istihbarat faaliyetleri yeniden güç kazanıyor. Öyle ki Napolyon Bonapart'ın meşhur dışişleri bakanı Talleyrand'ın angaje edildiği belirtiliyor. Bu dönemde Avrupa başkentlerine iyi yetiştirilmiş ajanlar gönderiliyor. Bunlardan biri, Fransız sarayında geniş bir muhbir ağı kurmakla kalmayıp Fransız ordusundaki subaylara ilişkin sosyal istihbarat da sağlıyor. Napolyon'un Rusya seferinin başarısızlıkla sonuçlanmasında bu çalışmaların önemli payı olduğu ifade ediliyor.

Paris'te görev yapan Yakov Nikolayeviç Tolstoy isimli bir etki ajanının faaliyetleri ise oldukça dikkat çekici. Paris basınında etkili gazetecileri ve yazarları angaje ederek maaşa bağladığı, 1843 başkanlık seçimlerini III. Napolyon'un kazanacağını önceden öğrendiği, hatta 2 Aralık 1851'de gerçekleşen hükümet darbesini dört gün öncesinden haber alarak Moskova'yı bilgilendirdiği belirtiliyor. Gerçekten tam anlamıyla bir "etki ajanı".

Kitapta, Rus elçisi İgnatiyef'in İstanbul'daki faaliyetleri ve Osmanlı Devleti'nin bu faaliyetlere karşı aldığı tedbirler de ele alınmış. Yine Rusların İran büyükelçisinin, Azerbaycan valisinin emir subayını angaje ettiği; İngilizlerin ise halkı kışkırtarak Rus büyükelçiliğine baskın düzenlettikleri ve büyük bir katliama yol açtıkları anlatılıyor.

Özellikle 18. yüzyılın ikinci yarısından itibaren "Big Game" olarak adlandırılan ve İngiltere ile Rusya'yı karşı karşıya getiren büyük rekabet de kitapta ayrıntılı biçimde işlenmiş. İngilizlerin Orta Asya'ya sızma çabaları; Rusların ise İran ve özellikle Afganistan üzerinden Hindistan'a ulaşma stratejileri ve buna karşı yürütülen yoğun istihbarat mücadelesi dikkat çekici boyutlara ulaşmış.

I. Dünya Savaşı öncesinde Avusturya-Macaristan İmparatorluğu'nun karşı casusluk servis başkanının angaje edilmesi ve böylece bütün savaş planlarının ele geçirilmesi de kitabın çarpıcı bölümlerinden biri.

Ruslar tarihsel süreç içerisinde yalnızca savaş zamanlarında operasyonel istihbaratı geliştirmekle kalmamış; taktik ve stratejik istihbarat alanında da ciddi ilerlemeler kaydetmişler. Osmanlı ile mücadelenin başladığı 16. yüzyıl sonlarından itibaren gönderilen ajanlar, Hristiyan azınlıklar arasında geniş bir ağ kurmuş; bu ağ yalnızca haber alma değil, sabotaj ve yıkıcı faaliyetler için de kullanılmıştır.

Ben Çarlık Rusyası istihbaratı denilince yalnızca devrimcilerin başının belası olan Ohranka'yı bilirdim. Bu kitabı okuduktan sonra ise onun öncülleri sayılabilecek "Gizli İşler Kurumu", "Özel Büro" ve "Üçüncü Şube" gibi yapılanmaları da öğrenmiş oldum.

İyi okumalar dilerim.

Mekin Merter Salt
Sanayici
Mersin 💐🌿

Not: Aşağıdaki linki açarsanız kitap özetinin sesli ifadesini bulacaksınız. Zamanı kısıtlı okumaktan çok dinlemeyi tercih eden dostlarım için hazırladım. İyi dinlemeler.
💐🌿