Enver Paşa'nın Anıları

Kıymetli Dostlarım,

Bu hafta Enver Paşa'nın anılarını sizlerle paylaşacağım. Kitap özetine geçmeden önce, geçen haftadan beri gelen İttihat ve Terakki Triumvirası ile ilgili sorulara kısa bir açıklama yapmak istiyorum.

İttihat ve Terakki döneminin bu kısmına "Üç Paşalar Dönemi" denir. Enver ve Cemal Paşa asker kökenli, Talat Paşa ise sivil kökenlidir. Karakterleri ve dünya görüşleri farklı olsa da onları bir araya getiren unsur, II. Abdülhamid yönetimine duydukları tepki ve Meşrutiyet'in ilanını sağlama isteğidir.

Abdülhamid dönemindeki bazı aşırı uygulamaların nasıl provoke edildiğini ve aydın kesimin nasıl kışkırtıldığını Mehmet Akif, Safahat'ında da ifade eder. Bu konuya ilgili kaynaklarla birlikte başka bir yazımda değineceğim.

Her üç lider de İmparatorluk yönetiminde Türk unsurunu öne çıkarmaya çalışmış, ancak Cemal ve Talat Paşa daha liberal bir çizgideyken Enver Paşa İslamcı bir yaklaşıma sahip olmuştur. Üçü de dürüst ve vatanseverdir. Büyük mali kaynakları yönetmelerine rağmen şahsi çıkar peşinde koşmamışlardır. Hatta Cemal Paşa, ülkeden ayrılmadan bir gün önce mal varlığını kurduğu partiye bağışlamıştır. Ancak tüm iyi niyetlerine rağmen çok genç yaşta ve yeterli devlet tecrübesi olmadan imparatorluğu yönetmeye kalkmışlar; sadece on yıl içinde Osmanlı İmparatorluğu dağılmıştır. Burada I. Dünya Savaşı'nın sonuçlarından söz etmiyorum, o ayrı bir konudur.

(1917'de Rusya'da Bolşeviklerin iktidara gelmesiyle Rusya ve İngiltere arasında 1907 yılında Reval'de yapılan gizli anlaşmalar ortaya çıkmıştır. Bu anlaşmaya göre İngiltere Ortadoğu'daki Osmanlı topraklarını, Rusya ise Balkanları, İstanbul'u ve Boğazları alacaktı. Yani Osmanlı, I. Dünya Savaşı'na girmese bile iki büyük süper güç tarafından işgal edilme riski altındaydı.

1908 Meşrutiyeti'nden sonra Sırp, Karadağ, Bulgar ve Yunan kiliselerinin birleşmesine izin verilmesi, üç yıl sonra bu dört ulusun Osmanlı'ya saldırmasına ve 500 yıllık Balkan hâkimiyetimizin sona ermesine yol açtı. Oysa 1897 Türk–Yunan Savaşı'nda II. Abdülhamid, Balkan devletlerinin var olan çelişkilerini kullanarak Sırpları ve Bulgarları tarafsız kalmaya ikna etmiş, Yunanlıların çıkardığı savaşta Türk ordusu Atina kapılarına kadar ilerlemişti. Fakat Rus Çarı II. Nikola'nın araya girmesiyle ordu Atina'ya girememişti.

Balkanlar'da halkın önemli bir kısmı Türk ve Müslüman olmasına rağmen orduya siyasetin girmesi ve yönetim hataları 500 yıllık hâkimiyetin kaybedilmesine neden olmuştur.

⸻

📚 Gelelim Kitaba

Kitap, Enver Paşa'nın doğumundan 1908 Meşrutiyeti'ne kadar geçen hayatını anlatır. Enver Paşa, Makedonya ve Kuzey Yunanistan'da faaliyet gösteren Rum ve Bulgar çetelerine karşı operasyonlar yürüten başarılı bir subaydı. Yüzbaşılığa normal terfi ile gelmiş, binbaşılığa ise bu operasyonlardaki başarıları sayesinde yükselmiştir. Askerî olarak en fazla bir tabura komuta etmişken, birkaç yıl içinde Osmanlı ordularının başkumandanı olmuştur. Henüz bir alayı bile sevk-idare etmeden koca Osmanlı ordusunu yönetmek zorunda kalmıştır.

Enver Paşa iyi bir özel harp subayıdır. Makedonya'da yürüttüğü operasyonlarla dikkat çekmiş, geliştirdiği taktiklerle hem içeride hem dışarıda ün kazanmıştır. Binbaşı rütbesindeyken üniformasını çıkarıp dağa çıkması, II. Meşrutiyet'in ilanını sağlayan sürecin başlangıcı olmuş ve İttihat ve Terakki'nin iktidar yolunu açmıştır.

İttihat ve Terakki'nin Makedonya'daki örgütlenmesinde önemli rol üstlenmiştir. Tikveş'in Timyanik Köyü'nde Mustafa Kemal ile buluşmuş, birlikte hareket etmişlerdir. Tikveş, Köprülü, İştip, Koçana, Kavadar ve Gevgeli'deki teşkilat hücrelerini kurmuş, örgüte Bulgarları da dahil etmiştir. Hatta köy yapılanmalarında Bulgar çetelerinin model alınması gerektiğini savunmuştur.

Kısa süreli iktidarı döneminde olumlu işler de yapmıştır. Örneğin, orduyu gençleştirmiş ve mektepli subayların önünü açmıştır. Ancak yaklaşan büyük fırtınadan, yani I. Dünya Savaşı'ndan ülkeyi koruyamamıştır. Tarih hükmünü vermiştir.

Bu konuyla ilgili geçen hafta Mersin'de yayın yapan İÇEL TV'de bir programda da değerlendirmelerde bulundum. İzlemek isteyenler için linki aşağıya bırakıyorum:

🔗 https://www.youtube.com/live/PDKpMUgIgd8?si=sZJWjXmwExGVrA89

İyi okumalar ve iyi seyirler dilerim.

Mekin Merter Salt
Sanayici – Mersin
💐🌿