Almanya ve Hollanda Seyahati İzlenimleri

Kıymetli Dostlarım,

Bu hafta kitap paylaşımı yerine, cam sektörünün en önemli fuar ve toplantılarından biri olan Glasstec 2026 Düsseldorf Fuarı dolayısıyla bulunduğum Almanya ve fuar sonrasında ziyaret ettiğim Hollanda hakkındaki izlenimlerimi paylaşacağım.

Fuarla ilgili sadece şunu söyleyebilirim: Dünya ticaretindeki daralmayla orantılı olarak fuar, eskisine nazaran daha zayıftı. Her sektörde olduğu gibi, inşaat sektörünün paydaş sektörlerinden biri olan cam sektörü de daralmadan nasibini alıyor. Gerek nihai ürün üreticileri gerekse makine üreticileri, satış sıkıntısı yaşadıklarından söz ederek içinde bulundukları durumu paylaşıyorlardı.

Öyle ki, makine pazarlığı yaptığım bir Avrupa markası için sektördeki diğer oyunculardan, “Sıkı pazarlık yap, adamlar sıkıntıda. Bir milyon avroluk makineyi 700 bine bırakıyorlar.” şeklinde tavsiyeler aldım.

Şu anda maalesef dünyada birçok mal ve hizmet grubunda arz fazlası var.

Avrupalı üreticiler; ham madde, işçilik ve enerji maliyetleri açısından diğer ülkelere göre dezavantajlı konumda olduklarından rekabet güçlerini kaybediyorlar.

Zamanında daha fazla para kazanacağız, dev Çin pazarına mal satacağız hesabıyla fabrikalarını Çin’e taşıyan; dolayısıyla know-how bilgisini öğreten, Ar-Ge bölümlerini Çin’e taşıyarak Ar-Ge kültürünün Çin’de yerleşmesini sağlayan ve en önemlisi, kritik alanlarda teknoloji transferi yapan Avrupa, şimdi bunun acı meyvelerini topluyor.

Bu durumu gördükçe Lenin’in sözü aklıma geliyor.

Lenin, kapitalistleri tarif ederken şöyle bir ifadede bulunur:

“Kapitalistler öyle paragöz insanlardır ki zamanı gelince onları asacağımız ipi de bize satacaklardır.”

Batılı sanayileşmiş ülkeler, kısa vadeli kazanç uğruna kendilerini asacak ipi, yani know-how bilgisini, teknoloji transferini ve Ar-Ge kültürünü Çin’e sattılar. Şimdi de bunun sonuçlarını yaşıyorlar.

Almanya’da ve Hollanda’da kiminle konuşsam herkes ağız birliği etmişçesine, “Ukrayna Savaşı’na kadar her şey çok iyiydi ama savaş başladıktan sonra her şey kötüye gitmeye başladı.” diyor.

Ben de onlara, “Daha iyi günleriniz!” diyorum. Bu işin Almanya-Rusya savaşına kadar gideceğini düşünüyorum.

Rusya-Ukrayna Savaşı, yalnızca Rusya-Ukrayna savaşı değildir. Bu savaş, Rusya-Almanya ve Rusya-Avrupa savaşına evrilmek üzere çıkarılmıştır. Zira Almanya, savaştan önce ekonomik olarak çok güçlenmişti. Onun önünün kesilmesi gerekiyordu ve bu yapılıyor, diyorum.

Tüketim mallarının fiyatları artıyor ama ücretler aynı oranda artmıyor!

İran Savaşı’ndan sonra artan yakıt fiyatları ise ayrı bir şikâyet konusu.

Almanya ve Hollanda’da ayrı bir şikâyet konusu da artan emlak fiyatları ve kiralar.

Öyle ki Almanya’da emekli olan bir işçinin aldığı maaş, ev kirasını karşılayamıyor. Bundan dolayı emekli Almanlar ve Hollandalılar; Fas, Türkiye ve hatta bazı Güneydoğu Asya ülkeleri dışında, kimi Balkan ülkelerine yerleşip aldıkları emekli maaşıyla geçinmeye çalışıyorlar. Ancak bu durum bile özellikle Hollanda’da tartışma konusu ve hükümet bunu önlemeye çalışıyor.

Hollanda’da 1.850 avro kira veren mühendis yeğenim ayda 4.500 avro kazanıyor. Bu para tabii ki yetmiyor; zira evli, çocuklu ve eşi çalışmıyor!

Her iki ülkenin de özellikle hizmet sektöründe yabancı iş gücüne ihtiyacı var. Ancak her iki ülkede de yabancılarla ilgili tartışmalar bitmek bilmiyor.

Hollanda’nın durumu Almanya’ya göre daha iyi. Peki, nereye kadar?

Zira ağır sanayisi olmayan, sahip olduğu bazı sanayi kollarında ise dış dünyayla rekabet edemeyen ve gelirinin büyük kısmını yeniden ihracat (re-export) ve tarımdan sağlayan bir ülke, nereye kadar gidebilir?

Burada yalnızca ASML’yi ayrı tutuyorum.

ASML (Advanced Semiconductor Materials International)

Philips şirketinin bir alt şirketi olarak 1984 yılında kurulmuş, bugün borsaya da kote olan çok uluslu bir şirket. Dünyada yüksek yoğunluklu çip üretimi için gerekli litografi makinelerini üreten tek şirket.

Derin mor ötesi (DUV) ve aşırı mor ötesi (EUV) sistemlerini dünyada üreten tek şirket olan ASML’nin 30.000’in üzerinde çalışanı bulunuyor. Bunların yaklaşık 10.000’i mühendis. Şirketin piyasa değeri ise 450 milyar avro.

Eindhoven şehrindeki fabrikalarını yerinde gördüm.

ABD’nin yakın gözetimi altında olan şirketin ürünlerini nereye ve kime satacağına ise ABD karar veriyor!

Şirket çok uluslu ve çalışanları da öyle. Deyim yerindeyse 72 milletten insan, özellikle de mühendisler, şirkette çalışıyor.

Hintli, Malezyalı, Koreli, Çinli, Türk ve daha birçok milletten çalışan bulunuyor. Hatırı sayılır miktarda Türk mühendis de özellikle ASELSAN kökenli olanlar olmak üzere şirkette çalışıyor.

Bazı ülkelerden gelen mühendislerin önemli ve kritik birimlerde çalışması yasak. Bu da ilginç bir uygulama. İnsan ister istemez, “Kritik bölümlerde çalıştırmayacaksanız bu mühendisleri o ülkelerden hiç işe almayın.” diyesi geliyor. Ama Hollandalıların düşünce tarzı böyle!

İyi hafta sonları dilerim.

Mekin Merter Salt