Para, Banka ve Finansın Sırları

Görsel: Tapınak Şövalyelerinin son liderlerinin yakılışı — haçlı seferlerinin bankerleri, muazzam servetlerinin bedelini böyle ödedi.

Kıymetli Dostlarım,

Bu hafta iktisat tarihi konulu, iktisadın finans yönünü tarihsel gelişimi ile ele alan bir çalışmayı sizlerle paylaşacağım.

Avrupa finans tarihi bir yönüyle Osmanlı'yı da ilgilendirdiği için, bizim iktisadi tarihimize de değinen bu 473 sayfalık kıymetli çalışmayı sizlerle paylaşıyorum.

Günümüzün ekonomi dünyasında olmazsa olmaz kurumlar olan bankaların gerek tarihsel gelişimi, gerekse günümüzdeki işlevleri güzel bir şekilde anlatılmış.

İlk temelleri İtalya'da atılan bankacılığın 16. yüzyıldan itibaren Hollanda altın çağında yükselişe geçmesi, 17. yüzyıl itibarıyla İngiltere'de kolonizasyon ve sanayi devriminin getirdiği büyük kapitalin değerlendirilmesi ve korunması için sisteme entegre edilen unsurları, 18. yüzyıl sonundan itibaren dünya sahnesine büyük bir iktisadi güç olarak çıkan ABD'nin son şeklini verdiği bankacılık sisteminin de aslında hikâyesidir bu kitap.

Bu kitabı okuduğunuzda; haçlı seferleri sırasında önceleri hacıların varacağı yerlere emniyetle varmasını ve paralarını havale etmesini sağlamak için kurulan, ama daha sonraları Avrupalı kralların emrinde Müslümanları Ortadoğu'dan silmek için önemli bir askerî güç olarak kullanılan "Tapınak Şövalyeleri"nin 200 yıl süren haçlı seferleri sırasında eriştiği muazzam ekonomik gücün; tapınakçılara borçlu olan Fransız kralı 4. Philip'in, baskı yaptığı Papa 5. Clement'i kendi safına çekerek onları nasıl tuzağa düşürüp tüm varlıklarına el koyduğunun; şövalyelerin liderlerinin uyduruk suçlamalarla nasıl yakılarak öldürüldüğünün ve tapınakçıların para, bankacılık ve finans konusundaki birikimlerinin bugünkü İsviçre bankacılık sistemine nasıl miras kaldığının da anlatısıdır bu kitap.

Philip, tapınakçılara olan borcunu ödememek için onları tasfiye ederken grubun mülklerini ve varlıklarını rakip bir tarikat olan St. John Şövalyelerine vermiş; ileri gelen 54 tapınakçı uyduruk mahkemelerde yargılanıp Mayıs 1310'da Paris dışında bir tarlada yakılarak öldürülmüş; büyük üstatları Jacques de Molay 1314'te Paris'te diri diri yakılırken masumiyetini haykırmış ve "yakında bizi ölüme mahkûm edenlerin başına bir felaket gelecektir" demiştir. Gerçekten de 1 ay sonra Papa 5. Clement, ondan sonra da 4. Philip yıl bitmeden bir av kazasında ölmüştür.

Fransız katliamından kurtulan bir kısım şövalye ise İngilizlere karşı ayaklanan İskoç kralı Robert Bruce'un emrine girerek, 1314 tarihinde 2. Edward'ın Bannockburn Savaşı'nda ağır bir yenilgi almasını sağlamışlardır; zira tapınakçıların mallarına ve paralarına Fransa kralından sonra İngiliz kralı da el koymuştu.

Tapınakçılar bankacılık sistemine muhasebe ve denetim uygulamalarını getirmişlerdi. Öyle ki, bir kral, lord ya da piskopos kendi adamlarının kendisine sunduğu hesaptan şüphelenirse tapınakçılara müracaat edip onlardan hesapları kontrol etmesini isteyebilirdi.

Haçlı seferlerinin bankerleri olan tapınakçıların hazin sonu böyledir.

Kitapta ayrıca şunları bulacaksınız:

Rönesans bankacıları ve özel olarak da Medici ailesi incelenmiş, İtalyanların bankacılık sistemine katkıları anlatılmıştır.

yüzyıl Hollanda altın çağı, borsa ve anonim şirketlerin yükselişi, Katolik-Protestan çatışmasının buna etkileri; İngilizlerden önce Doğu ve Batı Hindistan şirketlerini kurarak Uzak Doğu'daki koloni faaliyetleri ve bunun malî altyapısını oluşturan bankacılık faaliyetleri anlatılmaktadır.

İngiltere'de sarraf bankerlerin ortaya çıkması ve rezerv sisteminin doğuşu; Kral 1. Charles'ın darphaneye el koyma girişimi, sonunda iç harp çıkması ve kralın idam edilmesine giden olaylar, parlamentonun güçlenmesi, Cromwell olayı ve İngiliz merkez bankasının kurulmasına giden süreci öğreneceksiniz.

yüzyıl Fransası'nın en ilginç olayı olan İskoç asıllı John Law olayını öğreneceksiniz. Law ilginç bir kişiliktir: Varlıklı bir bankerin oğlu olmasına rağmen üniversite eğitimi almamış, bir düello sonucu idama mahkûm edilince Fransa'ya kaçmak zorunda kalmıştır. Orada tanıştığı Orléans Dükü Philippe'nin yardımıyla bir banka kuracak, Amerika'da Mississippi kolonisinin topraklarını teminat göstererek kâğıt para ihraç edecek, 4 yıl boyunca Fransa'da müthiş bir ekonomik gelişme yaşatacak, maliye bakanlığına kadar yükselecek, ama 18. yüzyılın en önemli finansal çöküşlerinden biri olan Mississippi krizine neden olacak ve hayatının sonlarını Venedik'te pişmanlık ve üzüntü ile geçirecektir. Law'ın fikirleri ilginçtir; Adam Smith tarafından da "muhteşem ve vizyoner" olarak nitelendirilmiştir.
ve 19. yüzyılı kapsayan Rothschildlerin kurduğu küresel finans imparatorluğunu ve onun başta Avrupa olmak üzere dünya para piyasalarına etkisini öğreneceksiniz. Hikâye, Mayer Rothschild isimli Alman Yahudisi bir bankerin 5 oğlunu 5 ülkeye yerleştirip orada bankerliğe devam ettirmesi ve aralarındaki ilişkiyi güçlü bir şekilde sürdürmesi ile başlar; öyle ki kardeşlerden biri o zamanların Avrupa'sında savaşan kralların birine, diğeri öbürüne borç veriyordu. En büyük vurgunu İngiltere'deki Nathan Rothschild yapar: Waterloo Savaşı'nda Napolyon Bonapart kaybetmesine rağmen "kazandı" dedikodusunu çıkararak ve rakiplerinden 2 gün önce savaşın sonucunu öğrendiği için, bütün İngiliz devlet tahvillerini önce elden çıkarıp sonra el altından toplayarak 2 gün içinde büyük vurgun yapar.

Amerika'yı iflastan kurtaran bankacı JP Morgan'ı, piyasalara getirdiği finansal yenilikleri ve FED'in kurulmasını okuyacaksınız.

1863'te Osmanlı Bankası'nın kurulmasını ve imparatorluğun son dönemi ile cumhuriyetin ilk dönemi arasındaki faaliyetlerini; Osmanlı'nın Kırım Savaşı'nda yaptığı ilk borçlanma olan 1854 yılındaki 5.000.000 sterlinlik ilk borçlanmayı ve ardından 1858 yılında gelen 5.500.000 sterlinlik ikinci borçlanmanın hazin hikâyesini okuyacaksınız. Bu borçlanma için İstanbul gümrük gelirleri karşılık gösterilmişti.

İyi okumalar dilerim.